Khi tìm mua đèn học, điện thoại, kính lọc ánh sáng xanh hoặc màn hình máy tính, bạn sẽ gặp rất nhiều quảng cáo liên quan đến “ánh sáng xanh”.
Có nơi nói ánh sáng xanh gây hại mắt. Có nơi nói ánh sáng xanh làm trẻ dễ cận. Có nơi lại quảng cáo đèn chống ánh sáng xanh, kính chống ánh sáng xanh, màn hình lọc ánh sáng xanh.
Nghe nhiều quá nên người dùng rất dễ lo.
Nhưng ánh sáng xanh thực sự là gì? Nó có nguy hiểm như quảng cáo không? Và khi chọn đèn học, có nên đặt tiêu chí “chống ánh sáng xanh” lên hàng đầu hay không?
Theo cách DCC Light đánh giá đèn học, ánh sáng xanh là yếu tố nên hiểu đúng, nhưng không nên bị thổi phồng. Một chiếc đèn học tốt không chỉ nằm ở việc “chống ánh sáng xanh”, mà phải cân bằng giữa Flicker, độ rọi Lux, chống chói, nhiệt độ màu, CRI và cách sử dụng thực tế.
Ánh sáng xanh là gì?
Ánh sáng xanh là một phần của ánh sáng nhìn thấy được bằng mắt người.
Ánh sáng trắng mà chúng ta nhìn thấy hằng ngày không phải chỉ có một màu. Nó là sự kết hợp của nhiều dải màu khác nhau, từ tím, xanh, lục, vàng, cam đến đỏ.
Trong đó, ánh sáng xanh nằm ở vùng bước sóng ngắn hơn so với ánh sáng vàng, cam, đỏ.
Nói dễ hiểu hơn:
Ánh sáng xanh là một thành phần tự nhiên trong ánh sáng.
Không phải cứ nghe “ánh sáng xanh” là mặc định xấu.
Ánh sáng mặt trời cũng có ánh sáng xanh. Đèn LED trắng cũng có ánh sáng xanh. Màn hình điện thoại, máy tính, tivi cũng phát ra ánh sáng xanh.
Vấn đề không nằm ở việc có hay không có ánh sáng xanh.
Vấn đề nằm ở:
- Cường độ bao nhiêu
- Thời gian tiếp xúc bao lâu
- Tiếp xúc vào thời điểm nào
- Nguồn sáng có gây chói không
- Có dùng sai khoảng cách không
- Có nghỉ mắt hợp lý không
Vì sao ánh sáng xanh bị nói là “có hại”?
Lý do là ánh sáng xanh có năng lượng cao hơn một số vùng ánh sáng khác trong dải nhìn thấy.
Vì vậy nó thường được nhắc đến trong các chủ đề liên quan đến:
- Mỏi mắt
- Rối loạn giấc ngủ
- Ánh sáng từ màn hình
- Đèn LED
- Bảo vệ mắt cho trẻ em
Nghe thì có vẻ đáng sợ.
Nhưng cần tách rõ hai chuyện.
Một là ánh sáng xanh cường độ cao trong những điều kiện đặc biệt có thể là vấn đề cần kiểm soát.
Hai là ánh sáng xanh từ đèn học, màn hình hoặc thiết bị dân dụng trong điều kiện sử dụng thông thường không nên bị hiểu đơn giản là “cứ dùng là hại mắt”.
Nhiều quảng cáo cố tình trộn hai chuyện này vào nhau.
Đó là điểm người mua cần cảnh giác.
Ánh sáng xanh có làm hỏng mắt không?
Với điều kiện sử dụng thông thường, không nên khẳng định đơn giản rằng ánh sáng xanh từ đèn học hoặc màn hình sẽ làm hỏng mắt.
Đây là một hiểu lầm rất phổ biến.
Nhiều người dùng điện thoại lâu bị mỏi mắt, khô mắt, nhức mắt rồi nghĩ nguyên nhân chính là ánh sáng xanh. Thực tế, cảm giác khó chịu khi dùng màn hình lâu thường liên quan đến nhiều yếu tố khác:
- Nhìn gần trong thời gian dài
- Ít chớp mắt
- Mắt bị khô
- Màn hình quá sáng hoặc quá tối
- Chữ nhỏ
- Tư thế ngồi sai
- Không nghỉ mắt
- Phòng thiếu sáng hoặc ánh sáng lệch
Ánh sáng xanh có thể là một phần trong câu chuyện ánh sáng, nhưng không phải thủ phạm duy nhất.
Cũng không nên biến nó thành nỗi sợ quá lớn.
Ánh sáng xanh có gây cận thị không?
Không thể nói như vậy.
Cận thị là vấn đề phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố như:
- Di truyền
- Thời gian nhìn gần kéo dài
- Thiếu hoạt động ngoài trời
- Tư thế học tập
- Khoảng cách đọc sách
- Thói quen dùng thiết bị điện tử
- Môi trường ánh sáng tổng thể
Ánh sáng xanh không phải nguyên nhân duy nhất gây cận thị.
Vì vậy, những quảng cáo kiểu:
- “Chống ánh sáng xanh để chống cận”
- “Không ánh sáng xanh nên không tăng độ”
- “Đèn lọc ánh sáng xanh bảo vệ mắt tuyệt đối”
là những cách nói cần xem lại.
Đèn học tốt có thể giúp tạo môi trường ánh sáng dễ chịu hơn. Nhưng không có chiếc đèn nào chỉ nhờ lọc ánh sáng xanh mà có thể ngăn cận thị.
Cái này nên nói thẳng.
Ánh sáng xanh ảnh hưởng đến giấc ngủ như thế nào?
Đây là phần ánh sáng xanh đáng quan tâm hơn.
Ánh sáng, đặc biệt là ánh sáng trắng xanh vào buổi tối, có thể ảnh hưởng đến nhịp sinh học và cảm giác buồn ngủ.
Nói đơn giản:
Ánh sáng trắng lạnh vào buổi tối có thể khiến cơ thể tỉnh táo hơn.
Điều này không có nghĩa là cứ nhìn ánh sáng xanh là nguy hiểm. Nhưng nếu trẻ dùng điện thoại, máy tính bảng hoặc học dưới ánh sáng quá trắng, quá mạnh sát giờ ngủ, giấc ngủ có thể bị ảnh hưởng.
Với học sinh, đây là điểm thực tế hơn nhiều so với việc chỉ sợ “hại mắt”.
Buổi tối nên ưu tiên ánh sáng vừa đủ, không quá gắt, không chiếu trực tiếp vào mắt và hạn chế màn hình sát giờ ngủ.
Đèn LED có ánh sáng xanh không?
Có.
Phần lớn đèn LED trắng đều có thành phần ánh sáng xanh nhất định.
Đây là điều bình thường.
Không nên hiểu rằng đèn LED có ánh sáng xanh nghĩa là xấu.
Câu hỏi đúng hơn là:
- Đèn có được thiết kế tốt không?
- Ánh sáng có quá gắt không?
- Có chống chói không?
- Có Flicker thấp không?
- Độ rọi trên bàn có đủ không?
- Nhiệt độ màu có phù hợp không?
- Có công bố tiêu chuẩn an toàn ánh sáng không?
Một chiếc đèn LED tốt vẫn có thể sử dụng ổn cho học tập nếu thiết kế ánh sáng hợp lý.
Ngược lại, một chiếc đèn quảng cáo “chống ánh sáng xanh” nhưng chói, nhấp nháy, thiếu sáng hoặc vùng sáng hẹp thì vẫn chưa phải lựa chọn tốt.
Ánh sáng xanh có giống RG0 không?
Không giống.
Đây là điểm dễ nhầm.
Ánh sáng xanh là một thành phần trong ánh sáng.
RG0 là một nhóm phân loại rủi ro quang sinh học theo điều kiện đánh giá nhất định.
Một số đèn học quảng cáo RG0 để nói về mức rủi ro ánh sáng thấp. Điều này có liên quan đến an toàn ánh sáng, trong đó có yếu tố ánh sáng xanh. Nhưng RG0 không có nghĩa là đèn hoàn toàn không có ánh sáng xanh.
Nói đơn giản:
Đèn đạt RG0 không phải là đèn “không ánh sáng xanh”.
Nó chỉ cho thấy sản phẩm được xếp vào nhóm rủi ro thấp nhất trong điều kiện thử nghiệm.
Đây là một điểm cộng, nhưng không phải cam kết “an toàn tuyệt đối”.
Ánh sáng xanh có giống CCT không?
Không giống, nhưng có liên quan.
CCT là nhiệt độ màu, thường được biểu thị bằng các mức như 3000K, 4000K, 5000K, 6500K.
Ánh sáng có CCT càng cao thường nhìn càng trắng lạnh hơn. Những ánh sáng trắng lạnh như 6500K thường tạo cảm giác nhiều thành phần xanh hơn so với ánh sáng ấm như 3000K.
Nhưng không thể chỉ nhìn CCT rồi kết luận đèn có hại hay không.
Một chiếc đèn 6500K chất lượng tốt, ít Flicker, chống chói tốt và dùng đúng cách vẫn có thể ổn.
Một chiếc đèn 4000K nhưng chói mạnh, nhấp nháy hoặc thiếu sáng vẫn có thể gây khó chịu.
Thông số phải nhìn cả hệ.
Không nên tách riêng từng con số rồi kết luận quá nhanh.
Đèn chống ánh sáng xanh có cần thiết không?
Cần hiểu đúng.
Nếu một chiếc đèn có thiết kế giúp kiểm soát phổ ánh sáng tốt hơn, giảm cảm giác gắt, có RG0 rõ ràng và vẫn đảm bảo độ rọi phù hợp thì đó là điểm cộng.
Nhưng nếu sản phẩm chỉ quảng cáo “chống ánh sáng xanh” mà không công bố thêm các yếu tố quan trọng khác thì chưa đủ.
Khi mua đèn học, bạn không nên chỉ hỏi:
“Đèn này có chống ánh sáng xanh không?”
Nên hỏi thêm:
- Có Flicker thấp không?
- Có chống chói không?
- Độ rọi Lux trên mặt bàn bao nhiêu?
- Ánh sáng có đều không?
- CCT có phù hợp không?
- CRI có từ 90 trở lên không?
- Có RG0 hoặc tiêu chuẩn an toàn ánh sáng không?
Đây mới là cách chọn thực tế hơn.
Có nên dùng kính chống ánh sáng xanh không?
Với đèn học, vấn đề chính không nằm ở việc đeo kính chống ánh sáng xanh.
Nếu mắt bị mỏi khi học hoặc dùng màn hình lâu, nên xem lại trước các yếu tố cơ bản:
- Có nghỉ mắt không?
- Có chớp mắt đủ không?
- Khoảng cách nhìn có đúng không?
- Màn hình có quá sáng không?
- Phòng có quá tối không?
- Đèn có chiếu thẳng vào mắt không?
- Có bị chói phản xạ từ mặt bàn không?
Kính chống ánh sáng xanh có thể giúp một số người cảm thấy dễ chịu hơn, nhất là khi dùng màn hình buổi tối. Nhưng không nên xem nó như giải pháp chính để bảo vệ mắt.
Thói quen sử dụng vẫn quan trọng hơn.
Sai lầm phổ biến khi hiểu về ánh sáng xanh
Sai lầm 1: Ánh sáng xanh hoàn toàn xấu
Không đúng.
Ánh sáng xanh là một phần tự nhiên của ánh sáng. Ban ngày, ánh sáng xanh còn giúp cơ thể tỉnh táo hơn.
Vấn đề chủ yếu nằm ở cường độ, thời gian và thời điểm tiếp xúc.
Sai lầm 2: Đèn không ánh sáng xanh mới tốt
Không thực tế.
Đèn LED trắng gần như luôn có thành phần ánh sáng xanh nhất định.
Điều cần quan tâm là ánh sáng có được kiểm soát tốt không.
Sai lầm 3: Ánh sáng xanh là nguyên nhân chính gây cận
Không nên hiểu như vậy.
Cận thị liên quan nhiều yếu tố. Thói quen nhìn gần kéo dài và thiếu hoạt động ngoài trời thường đáng chú ý hơn.
Sai lầm 4: Chỉ cần chống ánh sáng xanh là đủ
Không đủ.
Nếu đèn vẫn chói, nhấp nháy hoặc thiếu sáng thì trải nghiệm học tập vẫn kém.
Sai lầm 5: 6500K luôn tốt cho học tập
Không hẳn.
6500K tạo cảm giác trắng và tỉnh táo, nhưng không phải ai cũng dùng dễ chịu lâu dài, nhất là buổi tối.
Marketing về ánh sáng xanh cần cảnh giác
Một số câu quảng cáo nghe rất mạnh nhưng nên kiểm tra kỹ:
- “Không ánh sáng xanh”
- “Chống cận nhờ lọc ánh sáng xanh”
- “Bảo vệ mắt tuyệt đối”
- “Dùng lâu không mỏi mắt”
- “Ánh sáng xanh là nguyên nhân gây hỏng mắt”
- “Lọc ánh sáng xanh 100%”
Những câu này thường quá đà.
Một cách nói hợp lý hơn là:
Sản phẩm kiểm soát rủi ro ánh sáng tốt hơn, giúp ánh sáng dễ chịu hơn trong điều kiện sử dụng phù hợp.
Câu này không hào nhoáng. Nhưng đáng tin hơn.
Khi chọn đèn học, ánh sáng xanh nên xếp ở đâu?
Theo DCC Light, khi chọn đèn học, thứ tự ưu tiên nên là:
- Flicker thấp
- Độ rọi Lux đủ trên mặt bàn
- Chống chói tốt
- Vùng sáng đủ rộng và đều
- CCT phù hợp
- CRI từ 90 trở lên
- RG0 hoặc công bố an toàn ánh sáng nếu có
- Các tính năng phụ
Ánh sáng xanh không nên bị bỏ qua.
Nhưng cũng không nên đặt nó lên trên mọi thứ.
Một chiếc đèn học tốt là chiếc đèn dùng lâu vẫn dễ chịu, đủ sáng, ít chói, ít nhấp nháy và phù hợp với thói quen học tập.
Không phải chiếc đèn chỉ ghi thật to “chống ánh sáng xanh”.
Cách giảm khó chịu do ánh sáng khi học tập
Nếu học lâu hoặc dùng màn hình nhiều, có thể áp dụng những cách đơn giản sau:
- Dùng đèn đủ sáng, không quá tối
- Không để đèn chiếu trực tiếp vào mắt
- Tránh học trong phòng tối chỉ có màn hình sáng
- Điều chỉnh màn hình vừa mắt
- Nghỉ mắt định kỳ
- Giữ khoảng cách đọc sách phù hợp
- Không học hoặc dùng màn hình liên tục quá lâu
- Buổi tối nên dùng ánh sáng dịu hơn nếu chuẩn bị ngủ
- Ưu tiên đèn ít Flicker, chống chói tốt
- Không chỉ dựa vào kính lọc ánh sáng xanh
Những việc này thực tế hơn nhiều so với việc chỉ sợ một thông số.
Vậy ánh sáng xanh có đáng lo không?
Có, nhưng không nên lo quá mức.
Ánh sáng xanh là một phần tự nhiên của ánh sáng. Nó xuất hiện trong ánh sáng mặt trời, đèn LED và màn hình điện tử. Vấn đề không phải là loại bỏ hoàn toàn ánh sáng xanh, mà là sử dụng ánh sáng đúng cách.
Với đèn học, người mua nên cảnh giác với các quảng cáo thổi phồng như “chống ánh sáng xanh tuyệt đối” hay “chống cận nhờ lọc ánh sáng xanh”.
Một chiếc đèn học tốt cần nhiều yếu tố hơn thế.
Nếu phải chọn, hãy ưu tiên ánh sáng ổn định, đủ Lux, ít Flicker, chống chói tốt và CCT phù hợp. Các yếu tố về ánh sáng xanh hoặc RG0 nên được xem là điểm cộng, không phải tiêu chí duy nhất.
Hiểu đúng như vậy, bạn sẽ bớt lo hơn và chọn đèn thực tế hơn.
