Khi mua đèn học, nhiều người thường quan tâm đến công suất, độ sáng, CRI, CCT hay ánh sáng xanh. Nhưng có một yếu tố rất quan trọng lại hay bị bỏ qua: chống chói.
Một chiếc đèn có thể rất sáng, thông số nhìn đẹp, nhưng nếu gây chói thì dùng lâu vẫn khó chịu. Mắt dễ mỏi. Trẻ cũng dễ cúi sát xuống vở hoặc xoay người tránh vùng sáng gắt.
Chống chói là gì? Vì sao đèn học cần chống chói? Và khi mua đèn, làm sao biết một mẫu đèn có chống chói tốt hay không?
Theo cách DCC Light đánh giá đèn học, chống chói là một trong những tiêu chí nên ưu tiên sớm, chỉ sau Flicker và độ rọi Lux. Vì đây là yếu tố người dùng cảm nhận rất rõ khi ngồi học hoặc làm việc lâu.
Chống chói là gì?
Chống chói là khả năng kiểm soát ánh sáng để đèn không chiếu gắt trực tiếp vào mắt và không tạo cảm giác khó chịu khi sử dụng.
Nói đơn giản:
Đèn chống chói tốt là đèn cho ánh sáng đủ rõ trên mặt bàn, nhưng không làm mắt bị lóa, nhức hoặc phải nheo lại.
Chói không chỉ đến từ việc đèn quá sáng.
Chói có thể đến từ nhiều nguyên nhân:
- Bóng LED lộ trực tiếp
- Góc chiếu không hợp lý
- Ánh sáng tập trung quá mạnh vào một điểm
- Mặt bàn phản xạ ánh sáng
- Chụp đèn hoặc tấm tán quang xử lý kém
- Đèn đặt sai vị trí
- Ánh sáng quá trắng, quá gắt với người dùng
Vì vậy, chống chói không phải là một dòng chữ quảng cáo đơn giản. Nó liên quan đến thiết kế quang học của cả chiếc đèn.
Vì sao chống chói quan trọng với đèn học?
Khi học tập, mắt phải nhìn vào sách vở, chữ viết hoặc màn hình trong thời gian dài. Nếu ánh sáng bị chói, mắt sẽ phải điều tiết nhiều hơn để thích nghi.
Người dùng có thể cảm nhận như:
- Nhức mắt
- Khó chịu khi nhìn lâu
- Hay nheo mắt
- Muốn xoay đèn đi chỗ khác
- Thấy vùng sáng quá gắt
- Chữ trên giấy bị lóa
- Không tập trung được lâu
Đây là lý do nhiều người mua đèn rất sáng nhưng dùng lại không thấy dễ chịu.
Sáng là một chuyện.
Sáng dễ chịu hay không là chuyện khác.
Một chiếc đèn học tốt cần đủ sáng, nhưng ánh sáng phải được phân bổ hợp lý và không gây chói trực tiếp.
Chói trực tiếp và chói phản xạ khác nhau thế nào?
Có hai kiểu chói thường gặp khi dùng đèn học.
Chói trực tiếp
Đây là khi ánh sáng từ bóng đèn hoặc vùng phát sáng chiếu thẳng vào mắt.
Ví dụ:
Bạn ngồi học và nhìn thấy rõ hạt LED hoặc vùng sáng quá gắt trong chao đèn. Mỗi lần ngẩng lên là thấy lóa.
Kiểu chói này rất khó chịu.
Đèn học chống chói tốt thường phải che nguồn sáng, dùng tấm tán quang hoặc thiết kế góc chiếu để hạn chế ánh sáng đi thẳng vào mắt.
Chói phản xạ
Đây là khi ánh sáng chiếu xuống mặt bàn, mặt giấy, màn hình hoặc vật liệu bóng rồi phản xạ ngược vào mắt.
Ví dụ:
- Mặt bàn trắng bóng
- Giấy in bóng
- Màn hình laptop
- Kính bàn
- Bìa sách phủ bóng
Chói phản xạ khá phổ biến. Nhiều khi không phải đèn quá tệ, mà do cách đặt đèn và bề mặt bàn chưa hợp lý.
Vì vậy, ngoài chọn đèn tốt, người dùng cũng cần đặt đèn đúng vị trí.
Đèn sáng có phải là đèn tốt không?
Không hẳn.
Đây là sai lầm rất phổ biến.
Nhiều người nghĩ đèn học càng sáng càng tốt. Nhưng nếu đèn sáng mạnh mà không chống chói tốt, trải nghiệm có thể còn khó chịu hơn đèn sáng vừa phải nhưng ánh sáng dịu và đều.
Một chiếc đèn học tốt nên đạt 3 điểm:
- Đủ sáng trên mặt bàn
- Ánh sáng phân bố đều
- Không gây chói trực tiếp vào mắt
Nếu chỉ có sáng mạnh mà thiếu hai điểm còn lại, chưa thể gọi là tốt.
Cái này ảnh hưởng nhiều hơn nhiều người nghĩ.
Đèn chống chói khác gì đèn thường?
Đèn chống chói tốt thường có một số đặc điểm:
- Nguồn sáng không lộ trực tiếp
- Có tấm tán quang làm mềm ánh sáng
- Góc chiếu được thiết kế hợp lý
- Vùng sáng không quá gắt ở giữa
- Ánh sáng phân bố đều hơn
- Có thể điều chỉnh góc đèn
- Có nhiều mức độ sáng để phù hợp từng thời điểm
Đèn thường hoặc đèn thiết kế kém có thể vẫn sáng, nhưng ánh sáng dễ bị gắt, lóa hoặc tập trung quá mạnh vào một vùng nhỏ.
Với đèn học, chống chói không phải tính năng phụ.
Nó ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác dùng hằng ngày.
Chống chói có giúp chống cận không?
Không nên hiểu như vậy.
Chống chói không phải là tiêu chuẩn chống cận thị.
Cận thị liên quan đến nhiều yếu tố như di truyền, thời gian nhìn gần, thiếu hoạt động ngoài trời, tư thế học tập và thói quen sử dụng thiết bị điện tử.
Tuy nhiên, chống chói tốt có thể giúp môi trường học tập dễ chịu hơn.
Khi ánh sáng không bị gắt, người học thường dễ giữ tư thế ổn định hơn, ít phải nheo mắt hoặc xoay người tránh sáng.
Nói đúng hơn:
Chống chói không “chống cận” trực tiếp.
Nhưng nó là một phần quan trọng của môi trường ánh sáng tốt cho học tập.
Chống chói có quan trọng hơn CRI không?
Với học tập thông thường, thường là có.
CRI giúp màu sắc nhìn trung thực hơn. Điều này tốt, nhưng đa số học sinh khi học Toán, Văn, tiếng Anh hoặc làm bài tập hằng ngày sẽ không quá cần CRI cực cao.
Trong khi đó, chói là thứ cảm nhận được ngay.
Nếu đèn gây chói, người dùng khó chịu dù CRI có đẹp đến đâu.
Vì vậy, khi chọn đèn học cho học sinh, thứ tự ưu tiên thường nên là:
- Flicker thấp
- Độ rọi Lux đủ
- Chống chói tốt
- Vùng sáng đều
- CRI từ 90 trở lên
- CCT phù hợp
Không nên mua đèn chỉ vì CRI cao mà bỏ qua khả năng chống chói.
Chống chói và Flicker khác nhau thế nào?
Đây là hai vấn đề khác nhau.
Flicker là hiện tượng ánh sáng nhấp nháy theo thời gian.
Chống chói là khả năng kiểm soát hướng chiếu và độ gắt của ánh sáng.
Một chiếc đèn có thể ít Flicker nhưng vẫn gây chói nếu thiết kế quang học kém.
Ngược lại, một chiếc đèn có tấm tán quang nhìn dịu nhưng vẫn có thể nhấp nháy nếu bộ nguồn xử lý không tốt.
Vì vậy, không nên chọn đèn chỉ dựa vào một tiêu chí.
Đèn học tốt nên có cả:
- Flicker thấp
- Chống chói tốt
- Đủ Lux
- Vùng sáng đều
- CCT phù hợp
Vì sao nhiều đèn học vẫn gây chói?
Có vài nguyên nhân thường gặp.
Nguồn sáng lộ trực tiếp
Một số đèn để lộ hạt LED hoặc vùng phát sáng quá rõ. Khi ngồi ở góc thấp, mắt dễ nhìn thẳng vào nguồn sáng.
Cảm giác này khá khó chịu.
Nhất là với trẻ nhỏ, vì chiều cao ngồi và góc nhìn khác người lớn.
Tấm tán quang kém
Tấm tán quang có nhiệm vụ làm ánh sáng mềm hơn và đều hơn.
Nếu tấm này xử lý không tốt, ánh sáng vẫn có thể gắt hoặc tạo vùng sáng mạnh ở giữa.
Nhìn qua thì đèn có vẻ sáng. Nhưng học lâu không dễ chịu.
Góc chiếu không hợp lý
Đèn chiếu sai hướng dễ gây chói trực tiếp hoặc chói phản xạ.
Đây là lỗi rất hay gặp khi đặt đèn trên bàn học.
Không phải cứ mua đèn tốt là xong. Đặt sai vẫn khó chịu.
Ánh sáng quá tập trung
Một số đèn tạo điểm sáng rất mạnh ở giữa nhưng rìa bàn lại tối.
Kiểu ánh sáng này làm mắt phải liên tục thích nghi giữa vùng sáng và vùng tối. Dùng lâu có thể không thoải mái.
Đèn học nên có vùng chiếu sáng đủ rộng và tương đối đều.
Mặt bàn phản xạ mạnh
Bàn màu trắng bóng, mặt kính hoặc bề mặt phủ bóng có thể làm ánh sáng phản xạ lên mắt.
Trong trường hợp này, đổi vị trí đèn hoặc giảm độ sáng có thể cải thiện khá nhiều.
Làm sao biết đèn có chống chói tốt?
Người dùng không phải lúc nào cũng có thiết bị đo chuyên dụng. Nhưng vẫn có thể kiểm tra sơ bộ bằng cảm nhận và quan sát.
Nhìn từ vị trí ngồi học
Ngồi đúng tư thế học, đặt đèn như khi sử dụng thật.
Sau đó kiểm tra:
- Có nhìn thấy trực tiếp bóng LED không?
- Vùng phát sáng có quá gắt không?
- Khi ngẩng lên có bị lóa không?
- Ánh sáng có chiếu thẳng vào mắt không?
Nếu câu trả lời là có, khả năng chống chói chưa tốt.
Nhìn mặt giấy
Đặt vở hoặc sách dưới đèn.
Quan sát:
- Giấy có bị lóa không?
- Chữ có dễ đọc không?
- Vùng sáng có bị gắt ở giữa không?
- Rìa bàn có quá tối không?
Một chiếc đèn tốt không chỉ làm sáng một điểm. Nó phải giúp đọc dễ chịu.
Dùng thử trong 10–15 phút
Nhiều đèn nhìn ban đầu rất sáng và đẹp.
Nhưng dùng 10–15 phút mới thấy có khó chịu hay không.
Nếu sau một lúc bạn muốn giảm sáng, xoay đèn đi hoặc thấy mắt căng hơn, nên xem lại.
Đèn học không phải để nhìn trong vài giây ở showroom. Nó dùng hằng ngày, nhiều giờ.
Đèn có tấm tán quang là đủ chống chói chưa?
Chưa chắc.
Tấm tán quang là một phần quan trọng, nhưng không đảm bảo toàn bộ khả năng chống chói.
Còn phụ thuộc vào:
- Chất lượng tấm tán quang
- Vị trí LED
- Góc chiếu
- Chiều cao đèn
- Độ rộng vùng sáng
- Cách người dùng đặt đèn
Một số mẫu có tấm tán quang nhưng ánh sáng vẫn gắt.
Ngược lại, một số đèn thiết kế quang học tốt có thể kiểm soát chói khá ổn dù nhìn bề ngoài không quá phức tạp.
Vì vậy, khi mua đèn không nên chỉ hỏi “có chống chói không”, mà nên xem ánh sáng thực tế có dễ chịu không.
Đèn học cho trẻ em cần chống chói thế nào?
Với trẻ em, chống chói càng đáng quan tâm.
Lý do là trẻ thường:
- Ngồi học không cố định
- Dễ cúi sát xuống vở
- Hay thay đổi tư thế
- Không biết mô tả chính xác cảm giác khó chịu
- Có thể chịu đựng đèn chói mà không nói
Vì vậy, khi chọn đèn học cho bé, nên ưu tiên mẫu có:
- Nguồn sáng được che tốt
- Ánh sáng dịu
- Vùng sáng rộng
- Nhiều mức độ sáng
- Góc đèn dễ điều chỉnh
- Không chiếu thẳng vào mắt trẻ
Không nên chọn đèn quá nhỏ, quá gắt hoặc chỉ sáng mạnh ở một điểm.
Nên đặt đèn thế nào để giảm chói?
Cách đặt đèn ảnh hưởng rất nhiều.
Một số nguyên tắc đơn giản:
- Không để nguồn sáng chiếu thẳng vào mắt
- Đặt đèn lệch bên thuận tiện
- Người thuận tay phải thường đặt đèn bên trái để giảm bóng tay
- Người thuận tay trái thường đặt đèn bên phải
- Điều chỉnh đầu đèn chiếu xuống mặt bàn, không chiếu ngang mặt
- Tránh để ánh sáng phản xạ trực tiếp từ mặt bàn hoặc màn hình
- Không học trong phòng quá tối chỉ có một vùng sáng mạnh
Ánh sáng xung quanh cũng quan trọng.
Nếu phòng quá tối mà bàn học quá sáng, mắt sẽ phải thích nghi giữa hai vùng sáng tối lớn. Cảm giác này không dễ chịu khi học lâu.
Chống chói có liên quan đến UGR không?
Có, nhưng với người mua đèn học gia đình thì không cần quá phức tạp.
UGR là chỉ số đánh giá mức độ chói khó chịu trong chiếu sáng, thường dùng nhiều trong thiết kế chiếu sáng văn phòng, lớp học, công trình.
Với đèn học để bàn, không phải sản phẩm nào cũng công bố UGR.
Người dùng có thể hiểu đơn giản:
Nếu đèn có thiết kế kiểm soát chói tốt, ánh sáng không chiếu thẳng vào mắt, không gây lóa trên mặt giấy và dùng lâu vẫn dễ chịu thì đó là hướng đúng.
Không nhất thiết phải biến bài toán mua đèn học thành một bài kỹ thuật quá nặng.
Sai lầm phổ biến khi chọn đèn chống chói
Sai lầm 1: Chỉ nhìn độ sáng
Đèn sáng chưa chắc đã dễ chịu.
Nếu quá gắt hoặc chiếu sai hướng, sáng lại thành khó chịu.
Sai lầm 2: Tin hoàn toàn vào chữ “chống chói”
Nhiều sản phẩm ghi chống chói nhưng không giải thích rõ chống chói bằng cách nào.
Nên xem thiết kế thực tế và cảm giác sử dụng.
Sai lầm 3: Bỏ qua mặt bàn
Bàn kính, bàn trắng bóng hoặc giấy phủ bóng có thể làm tăng chói phản xạ.
Đèn tốt nhưng môi trường đặt sai vẫn có thể gây lóa.
Sai lầm 4: Chọn đèn quá nhỏ cho bàn lớn
Đèn nhỏ dễ tạo vùng sáng hẹp. Giữa bàn sáng mạnh, xung quanh tối. Dùng lâu không thoải mái.
Sai lầm 5: Đặt đèn quá thấp hoặc quá gần mắt
Đèn đặt quá thấp dễ làm nguồn sáng lọt vào tầm nhìn.
Nên điều chỉnh chiều cao và góc chiếu phù hợp.
Marketing về chống chói cần cảnh giác
Một số cụm quảng cáo thường gặp:
- Chống chói tuyệt đối
- Bảo vệ mắt hoàn toàn
- Không mỏi mắt
- Chống cận
- Ánh sáng dịu 100%
Những cách nói này thường quá mạnh.
Chống chói tốt có thể giúp ánh sáng dễ chịu hơn, nhưng không có nghĩa là dùng bao lâu cũng không mỏi mắt.
Nếu học liên tục nhiều giờ, ngồi sai tư thế, nhìn gần quá lâu hoặc dùng màn hình không nghỉ, mắt vẫn mỏi.
Câu đúng hơn nên là:
Đèn chống chói tốt giúp giảm cảm giác lóa, gắt và khó chịu khi học tập trong điều kiện sử dụng phù hợp.
Nói vậy nghe không hào nhoáng, nhưng thật hơn.
Khi chọn đèn học, chống chói nên xếp ở đâu?
Theo DCC Light, thứ tự ưu tiên khi chọn đèn học nên là:
- Flicker thấp
- Độ rọi Lux đủ trên mặt bàn
- Chống chói tốt
- Vùng sáng đủ rộng và đều
- CCT phù hợp
- CRI từ 90 trở lên
- RG0 hoặc công bố an toàn ánh sáng nếu có
- Tính năng phụ
Chống chói nằm khá cao.
Vì đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác sử dụng hằng ngày.
Một chiếc đèn học có nhiều tính năng thông minh nhưng gây chói thì vẫn không nên ưu tiên.
Checklist chọn đèn học chống chói
Khi mua đèn học, có thể kiểm tra nhanh:
□ Có nhìn thấy trực tiếp hạt LED từ vị trí ngồi học không?
□ Ánh sáng có chiếu thẳng vào mắt không?
□ Mặt giấy có bị lóa không?
□ Vùng sáng có đều không?
□ Đèn có chỉnh được góc chiếu không?
□ Đèn có nhiều mức độ sáng không?
□ Đèn có đủ rộng cho kích thước bàn không?
□ Mặt bàn có phản xạ mạnh không?
□ Đèn có Flicker thấp không?
□ Độ rọi Lux có đủ không?
□ Người dùng có thấy dễ chịu sau 10–15 phút thử không?
Nếu một chiếc đèn làm bạn phải nheo mắt, xoay đầu đèn liên tục hoặc thấy vùng sáng quá gắt, thì dù thông số đẹp vẫn nên cân nhắc.
Vậy chống chói là gì và nên hiểu thế nào cho đúng?
Chống chói là khả năng kiểm soát ánh sáng để đèn không gây lóa, gắt hoặc chiếu trực tiếp vào mắt trong quá trình sử dụng.
Với đèn học, chống chói là yếu tố rất quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác học tập hằng ngày. Đèn đủ sáng nhưng gây chói vẫn chưa phải đèn tốt.
Một chiếc đèn học đáng chọn nên có ánh sáng đủ Lux, ít Flicker, vùng sáng đều, góc chiếu hợp lý và khả năng chống chói tốt. Các thông số như CRI, CCT, RG0 đều đáng quan tâm, nhưng không nên làm người mua quên mất cảm giác sử dụng thực tế.
Nếu phải nói gọn:
Đèn học tốt không chỉ là đèn sáng.
Đèn học tốt là đèn sáng vừa đủ, ánh sáng dễ chịu và không làm mắt phải chịu vùng sáng gắt trong thời gian dài.
