Khi chọn đèn học, nhiều người chỉ nhìn công suất hoặc số mức sáng mà quên một yếu tố rất thực tế: khoảng cách từ đèn tới mặt bàn.
Cùng một chiếc đèn, nếu đặt gần mặt bàn thì Lux cao hơn. Nếu đưa đèn lên cao hoặc ra xa, Lux trên mặt bàn sẽ giảm. Vì vậy, một chiếc đèn học chống cận không chỉ cần thông số tốt, mà còn phải được đặt đúng khoảng cách để ánh sáng đủ và dễ chịu.
Lux là gì?
Lux là đơn vị đo độ rọi, tức là lượng ánh sáng chiếu tới một bề mặt.
Với bàn học, Lux cho biết mặt bàn, quyển vở hoặc trang sách đang nhận được bao nhiêu ánh sáng.
Nói đơn giản:
Lux không phải độ sáng của bóng đèn nói chung.
Lux là ánh sáng thực sự tới chỗ bạn học.
Vì vậy, cùng một chiếc đèn, nhưng đặt ở hai vị trí khác nhau, Lux trên mặt bàn có thể khác nhau rất nhiều.
Khoảng cách đèn ảnh hưởng đến Lux như thế nào?
Nguyên tắc cơ bản là:
Đèn càng xa mặt bàn, Lux càng giảm.
Đèn càng gần mặt bàn, Lux càng tăng.
Lý do là ánh sáng khi đi xa sẽ tỏa ra rộng hơn. Khi cùng một lượng ánh sáng bị trải trên diện tích lớn hơn, độ rọi tại một điểm sẽ giảm xuống.
Bạn có thể hình dung như vòi nước.
Nếu để vòi gần mặt đất, nước tập trung mạnh vào một vùng nhỏ. Nếu đưa vòi lên cao, nước tỏa rộng hơn nhưng lực tại từng điểm yếu hơn.
Ánh sáng cũng tương tự.
Đưa đèn lên cao hơn, vùng sáng có thể rộng hơn, nhưng độ rọi tại mặt bàn thường giảm.
Đèn xa hơn bao nhiêu thì Lux giảm bao nhiêu?
Trong điều kiện lý tưởng, nếu khoảng cách từ nguồn sáng tới mặt bàn tăng gấp đôi, độ rọi có thể giảm còn khoảng một phần tư.
Ví dụ dễ hiểu:
- Đèn cách mặt bàn 30 cm
- Đưa lên 60 cm
- Khoảng cách tăng gấp đôi
- Lux có thể giảm rất mạnh
Tuy nhiên, với đèn học thực tế, con số không phải lúc nào cũng đúng tuyệt đối.
Vì còn phụ thuộc vào:
- Chóa đèn
- Góc chiếu
- Thấu kính hoặc tấm tán sáng
- Kích thước đầu đèn
- Công suất LED
- Cách ánh sáng được phân bổ
- Mặt bàn sáng hay tối
- Đèn chiếu tập trung hay tỏa rộng
Vì vậy, không nên tính quá máy móc.
Nhưng nguyên tắc vẫn đúng:
Đèn càng xa, Lux trên mặt bàn càng giảm.
Đặt đèn quá xa sẽ gặp vấn đề gì?
Nếu đèn đặt quá xa mặt bàn, ánh sáng tới khu vực đọc – viết có thể không đủ.
Một số dấu hiệu dễ thấy:
- Chữ nhìn không rõ
- Trẻ hay cúi sát xuống vở
- Mặt bàn sáng yếu
- Vùng học bị tối
- Phải bật mức sáng cao nhất mới đủ
- Dễ mỏi mắt khi đọc lâu
Trường hợp này không hẳn do đèn kém.
Có thể chỉ do đặt đèn quá cao, quá xa hoặc chiếu sai hướng.
Nhiều người mua đèn tốt nhưng kéo cổ đèn lên quá cao, ánh sáng bị tỏa rộng ra ngoài, cuối cùng mặt bàn vẫn thiếu Lux.
Đèn sáng nhưng bàn không đủ sáng.
Đó là lỗi khá thường gặp.
Đặt đèn quá gần có tốt hơn không?
Không hẳn.
Đặt đèn gần mặt bàn sẽ làm Lux tăng. Nhưng nếu quá gần, ánh sáng dễ bị gắt và tập trung vào một vùng nhỏ.
Vấn đề thường gặp:
- Mặt giấy bị lóa
- Vùng giữa quá sáng
- Rìa bàn tối hơn nhiều
- Ánh sáng chiếu thẳng vào mắt
- Bóng tay đậm hơn
- Trẻ phải xoay đèn liên tục
Đây là lý do không nên hiểu đơn giản rằng cứ đưa đèn sát xuống bàn là tốt.
Lux cao hơn không có nghĩa là dễ chịu hơn.
Đèn học cần đủ sáng, nhưng không được gắt.
Khoảng cách bao nhiêu là phù hợp?
Không có một con số đúng cho mọi loại đèn.
Nhưng với nhiều mẫu đèn bàn học thông thường, khoảng cách từ đầu đèn tới mặt bàn thường nên nằm khoảng 35–50 cm.
Đây là khoảng dễ dùng vì:
- Đủ gần để mặt bàn nhận được ánh sáng tốt
- Không quá gần gây sáng gắt
- Vùng sáng thường phủ được khu vực đọc – viết
- Dễ điều chỉnh góc chiếu
Tuy nhiên, đây chỉ là mốc tham khảo.
Một số đèn có đầu đèn dài, tán sáng tốt, có thể đặt cao hơn mà vẫn đủ Lux. Một số đèn nhỏ, ánh sáng yếu, phải đặt gần hơn mới đủ sáng.
Cách đúng nhất vẫn là kiểm tra trên bàn học thật.
Vì sao cùng một khoảng cách nhưng Lux vẫn khác nhau?
Vì không phải chiếc đèn nào cũng phân bổ ánh sáng giống nhau.
Hai chiếc đèn cùng đặt cách mặt bàn 40 cm có thể cho kết quả rất khác.
Một chiếc có chóa tốt, ánh sáng gom vừa đủ xuống bàn.
Một chiếc ánh sáng tỏa lung tung, nhiều ánh sáng đi ra ngoài, mặt bàn lại không đủ sáng.
Một chiếc có tấm tán sáng tốt, ánh sáng đều.
Một chiếc có điểm sáng gắt ở giữa, xung quanh tối.
Vì vậy, khi chọn đèn chống cận, không nên chỉ hỏi đèn cao bao nhiêu, công suất bao nhiêu. Cần xem ánh sáng thực tế trên mặt bàn.
Đèn tốt là đèn đưa được ánh sáng đúng chỗ.
Không phải chỉ sáng ở bóng.
Góc chiếu cũng quan trọng như khoảng cách
Khoảng cách ảnh hưởng đến Lux, nhưng góc chiếu cũng rất quan trọng.
Nếu đèn đặt đúng khoảng cách nhưng chiếu lệch ra ngoài, mặt bàn vẫn thiếu sáng.
Nếu đèn chiếu thẳng vào mắt, Lux có thể cao nhưng dùng lại khó chịu.
Với bàn học, đầu đèn nên hướng xuống khu vực đọc – viết, nhưng không để ánh sáng chiếu trực tiếp vào mắt người ngồi.
Nếu trẻ thuận tay phải, thường đặt đèn bên trái để giảm bóng tay.
Nếu trẻ thuận tay trái, thường đặt đèn bên phải.
Mục tiêu là ánh sáng rơi vào vở, không bị tay che quá nhiều và không làm lóa mắt.
Đèn càng cao có làm vùng sáng đều hơn không?
Có thể có, nhưng không phải lúc nào cũng tốt.
Khi đưa đèn lên cao hơn, ánh sáng thường phủ rộng hơn. Vùng sáng có thể đều hơn một chút. Nhưng đổi lại, Lux tại mặt bàn sẽ giảm.
Nếu đèn đủ mạnh và thiết kế tốt, đặt cao hơn có thể dễ chịu.
Nếu đèn yếu, đặt cao quá sẽ thiếu sáng.
Ngược lại, đặt đèn quá thấp sẽ tăng Lux ở giữa nhưng dễ tạo vùng sáng hẹp.
Vì vậy, cần tìm điểm cân bằng:
Không quá cao khiến thiếu sáng.
Không quá thấp khiến chói và gắt.
Cách kiểm tra khoảng cách đèn có phù hợp không
Bạn có thể kiểm tra rất đơn giản.
Đặt đèn ở vị trí học thật, bật mức sáng thường dùng, sau đó quan sát:
- Chữ trên sách có rõ không?
- Mặt giấy có bị lóa không?
- Vùng sáng có phủ đủ vở và sách không?
- Rìa bàn có quá tối không?
- Ánh sáng có chiếu vào mắt không?
- Có bị bóng tay khi viết không?
Nếu có app đo Lux trên điện thoại, có thể đo tham khảo tại vị trí đặt vở.
Với học tập thông thường, khu vực đọc – viết nên hướng tới khoảng 500 Lux.
Nhưng đừng chỉ nhìn số.
Nếu 500 Lux mà vẫn lóa, vẫn gắt, vẫn khó chịu thì cần chỉnh lại góc đèn hoặc khoảng cách.
Khi nào nên hạ đèn xuống gần hơn?
Có thể hạ đèn xuống nếu:
- Mặt bàn hơi tối
- Đo Lux thấp hơn nhiều so với khoảng 500 Lux
- Trẻ phải cúi sát xuống vở
- Chữ nhỏ khó đọc
- Đèn đang đặt quá cao hoặc quá xa
Khi hạ đèn, hãy làm từ từ.
Hạ một chút, kiểm tra lại mặt giấy.
Nếu bắt đầu lóa hoặc sáng gắt, không nên hạ thêm.
Khi nào nên nâng đèn lên cao hơn?
Có thể nâng đèn lên nếu:
- Vùng sáng quá hẹp
- Giữa bàn quá sáng, xung quanh tối
- Mặt giấy bị lóa
- Đèn quá gần mắt
- Bóng tay quá đậm
- Người học thấy ánh sáng gắt
Nâng đèn lên sẽ giúp ánh sáng tỏa rộng hơn. Nhưng nếu nâng quá cao, Lux sẽ giảm.
Vì vậy, sau khi nâng đèn, cần kiểm tra lại xem mặt bàn còn đủ sáng không.
Checklist chỉnh khoảng cách đèn và mặt bàn
Bạn có thể kiểm tra nhanh:
- Đầu đèn cách mặt bàn khoảng 35–50 cm chưa?
- Khu vực đọc – viết có đủ sáng không?
- Mặt giấy có bị lóa không?
- Vùng sáng có quá hẹp không?
- Rìa bàn có quá tối không?
- Ánh sáng có chiếu thẳng vào mắt không?
- Khi viết có bị bóng tay che chữ không?
- Có cần bật mức sáng cao nhất mới đủ không?
- Đã đo Lux tại vị trí đặt vở chưa?
- Trẻ có học lâu mà vẫn dễ chịu không?
Nếu phải bật đèn rất sáng nhưng vẫn thấy khó chịu, vấn đề có thể nằm ở khoảng cách, góc chiếu hoặc chống chói, không chỉ ở công suất đèn.
Nên hiểu mối quan hệ giữa khoảng cách và Lux thế nào?
Khoảng cách từ đèn tới mặt bàn ảnh hưởng trực tiếp đến Lux.
Đèn càng xa, Lux càng giảm.
Đèn càng gần, Lux càng tăng.
Nhưng đặt gần quá dễ chói, đặt xa quá dễ thiếu sáng. Vì vậy, cách đúng không phải là kéo đèn thật sát hoặc đưa thật cao, mà là tìm khoảng cách giúp mặt bàn đủ sáng và người học vẫn thấy dễ chịu.
Với đa số bàn học, hãy bắt đầu ở khoảng 35–50 cm, sau đó chỉnh theo thực tế.
Đèn học tốt không chỉ nằm ở thông số.
Nó còn nằm ở cách đặt.
Một chiếc đèn đặt đúng khoảng cách có thể dễ dùng hơn rất nhiều so với một chiếc đèn mạnh nhưng đặt sai.
